Ak Ana Kurdun Çocukları


Konu içi açıklamalar :

Başkırdistan = Başkurdistan, Başkırya, Başkurtistan, Başkordostan

Başkır = Başkir, Başkırd, Başkurt

Shulgan-Tash = Şölgentaş

IEA RAN = Rusya Bilimler Akademisi Antropoloji ve Etnoğrafya Enstitüsü

TIGI = televizyon haber programı

Azerbaycanlılar ifadesi Azerler diye düşünülmelidir.

Bugacz = sanırım köyün asıl adı Boğaç’tır.

Ak Ana Kurdun Çocukları

Başkırdistan, Tataristan, Tuva ve Hakasya halkları hakkındaki “Rusya Türkleri” adlı bir dizi için çekilen 4 adet belgesel filmin yapımı, “Mir” adlı film stüdyosunda son haline getirilmiştir.

Rus Coğrafya Derneği portalının kullanıcıları bu filmleri ilk görenler olabilir. Filmler, Macarca “Khurultai (Kurultay)” ve Tatarca “Sabantui (Sabantuy)” sözcüklerindeki ortak anlamın ne olduğunu, neden hemen hemen her Başkır aile üyesinin olağandışı bir yaşam süresine sahip olduğunu ve “onun kurdu uluyor” ifadesinin Türklerin soyundan gelen bir kimse ile ilgili olarak ne anlama geldiğini açıklamaktadır…

“… Ve kurt, savaşçıları kurtardı, kendi gücünü ve adını onlara verdi; savaşçılar onu ilahi önder yaptılar ve yürümeye devam ettiler, birçok ulusu fethedip hepsini aynı ad ile çağırdılar. Zaman geçti ve büyük savaşçılar gözden kayboldu. Ama adları korundu : bugün bile bu uluslar Türkler diye çağrılır”.

Cesur göçebelerin ataları hakkındaki dört hikâyenin her biri bu efsane ile başlamaktadır; torunlar çağdaş Tuva, Hakasya, Başkırdistan ve Tataristan bölgelerinde yaşamaktadırlar. 2010 yazında iki film ekibi, bu bölgelerde yaşayan halkların gelenek ve görenekleri aracılığıyla Türk halklarının tarihini araştırmak için bölgeleri ziyaret etti. Ekiplerin hedefi, nerede ve hangi geleneklerin saf haliyle korunmuş olduğunu ve hangilerinin yeni sosyal hayat koşulları altında değişime uğradığını açıklığa kavuşturmak idi.

Film çekimine katılanlar, birçok ilginç insanla tanıştı. Filmlerde Tataristan Cumhuriyeti’nin ilk başkanı Mintimer Shamiev’i, “Kamaz-master” yarışlarındaki efsane takımın pilotu İlgizar Mardeyev’i, Tuva’nın ilk veteriner hekimlerinden biri olan Tamara Chashoolovna Norbu’yu ve ünlü bir Başkır kuray flüt sanatçısı olan Robert Yuldashev’i görebilirsiniz.

Filmlerin kahramanlarını, bilginler, şamanlar, müzisyenler ile atalarının geleneklerini ve halk el sanatlarının sırlarını koruyan basit insanlar oluşturuyor. Değişik kişilikler ve değişik yazgılar, ama hepsinin ortak olarak incelikli bir şeyi var. Onların ruhunun ve dayanıklılığının gücü bu olabilir – atalarından miras kalan ve o olmadan bozkırda yaşayamadıkları kişilik özellikleri.

Ve hepsinin atlarla bütünüyle fevkalade ilişkileri var.

Çekimler esnasında, İlgizar Mardeyev 10 yıldır ilk defa eyere oturdu; ama ne kadar da inanılması güç bir olaydı bu! Sadece ataları eyer üzerinde doğup ölenler bir atı ancak böyle tutabilirler. Mardeyev, günlük yaşamında tamamen farklı bir “beygir” türü ile çalışmaktadır; aracının kaportası altında onlardan 800 tane vardır.

İlgizar, “Kamaz-master” yarışlarında efsane olan bir takımın pilotudur. Takımdaki her araç 9.5 ton ağırlığındadır ve yol durumuna bağlı olarak 10-15 saniyede 100 km/saat’lik hıza ulaşabilmektedir. Ya da daha doğru söylemek gerekirse, bu yarışın yapılmadığı zamanlarda, bu kamyonlar off-road (yol dışı arazi) yarışları için bir araya gelmektedir. İlgizar, bu savaş makineleriyle 1997’den beri yarışmakta ve 2002’den bu yana pilotluk yapmaktadır. Kemerinde birçok zaferi vardır; en değerlisi, 2007 “Dakar” yarışlarındaki Gümüştür. Türkler, onun gibi insanlar hakkında, “kurdu uluyor” derlerdi; bu, onun başarı ile görüşmeler yaptığı anlamına gelmektedir.

“Dilini onurlandıran, halkının gelenek ve göreneklerini hatırlayan ve köklerini unutmayan biri varlıkların doğal gidişatında bulunan akıl ve ruh barışını elde edecektir”, bir Hakas atasözü böyle der. Ne yazık ki, Hakasya’da yaşayanların yalnızca % 11’i kendilerini Hakas olarak görmektedir. 1000 yıldan daha eski özgün bir kültür, yok oluşun eşiğinde görünmektedir. İşte bu yüzden bu insanlar cumhuriyette ulusal bir yeniden doğuş hakkında bu kadar çok konuşmaktadırlar.

Film ekibi, hatırlayanları özellikle araştırdı. Ekip, Hakasya’da, safkan bir Hakas olan Nina Sarazhakova’nın oynadığı Ulusal Drama Tiyatrosunu ziyaret etti. Sarazhakova, tayganın ortasındaki uzak bir köyde büyümüştü. Sahip olduğu bilgiler, gelecek kuşaklar için paha biçilemez bir hediyedir. Büyükannesinden duyduğu halk hikâyeleri ve masallarının birçoğunu hatırlamaktadır.

Etnoğrafya, tarih ve halk gelenekleriyle ilgilenenler için böyle insanlara değer biçilemez. Bu insanlar aynı zamanda farklı dinler arasındaki ortak özellikleri ve farkları bulmada, benzeşen ayinlerin kıyaslanmasını mümkün hale getirmektedir. Örneğin, “Başkırlar” filminde, Saitbaba köyünde çekilen bir geleneksel düğün hakkında bir hikâye vardır.

Başkırya, geleneklerin korunması açısından bakıldığında, gerçekten eşi benzeri olmayan bir bölgedir. Burada huş ağacı kabuğundan nasıl eski bir sakız lokması pişirileceğini hala bilmekte ve kımız adlı uzun ömür sağlayan ulusal bir içkiyi yapmanın sırlarını hatırlamaktadırlar. Ayrıca Başkırya’da bugün yaban arısı toplanmaktadır. Rusya’da bu eski zanaatın (bortniki) son ustaları sadece burada bulunur. Yabani bal toplayıcıları, geçmişin özgün rehberleridir : büyükdedelerinin zamanlarından bu yana, ekipmanları hiç değişmemiştir. Kirem denilen deri bir kayış, ayaklar için tahta bir adım dışkı, bir bal kabı, bir bıçak, arıları dumanlamak için kuru bir çürük tahta parçası; ve işte böylece işleri için tüm gereken budur.

Yabani bal, sıradan bir şekilde toplanmaz, yaban arısı yuvası içi oyuk bir ağaç biçimindedir ve çerçevesi yoktur; bu yüzden yabani bal, daima balmumu ve polenle karışık halde bulunur. Çok doygun bir tadı olup dumansı aromalıdır. Rusya’da bu benzersiz lezzetin tadılabileceği tek yer, Başkırya’daki Shulgan-Tash korusudur.

Filmlerde halk el sanatlarına, örneğin, Hakas komusu ya da Tatar guslisi gibi müzik aleti yapımcılığına ve ataların şaşırtıcı sırlarına çok dikkat edilmiştir.

… eski bir Hakas efsanesine göre, Türklerin Sayan dağlarında yaşayan Ak Ana Kurt adlı annesi 133 tane oğula sahipti. Oğullar gündüzleri insan olurlardı, ama geceleyin kurtlara dönüşürlerdi. Çocukların, büyüdüklerinde, yerli halkı koruyacak birer soylu savaşçı olmaları bekleniyordu. Ancak düşmanları Ana Kurt’un bir ordu yetiştirdiğini öğrenip saldırdılar. O sırada, çocuklarını korumak için, Ana Kurt, çocukları boncuk içinde yavrukurtlara dönüştürüp yellerle dünyanın dört bir tarafına attı. Her bir boncuğun indiği yerde bir Türk ulusu belirdi.

2002 Nüfus sayımı verilerine göre Türk nüfusu oranları, Başkırdistan’da % 57, Kabardey-Balkar Cumhuriyeti’nde % 11.6, Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nde % 42 (Karaçaylar ve Nogaylar), Dağıstan’da % 20.5 (Azerbaycanlılar, Kumuklar ve Nogaylar), Altay Cumhuriyeti’nde % 40, Saka Cumhuriyeti’nde % 47, Tataristan’da % 55, Hakasya’da % 12, Tuva’da % 77 ve Çuvaşya’da % 70’tir.

Bugünün ve hatta geleceğin kaynakları, geçmişin derinliklerinde saklıdır ve Türkler Rusya uluslarının çoğunun atasıdır. Bugün, bu iki muazzam etnik kitle, Türkler ve İslavlar, birbirlerine karışıp kaynaşmış halde yan yana yaşamaktadır. Bu, çağdaş Avrasya’daki temel etnoğrafik süreçlerden birisidir. Bu iki kültürün birbirleri hakkındaki bilgilerinin onları ortaklaşa zenginleştirmesinin ve ortak bir anlayışa sahip olmalarını sağlamasının sebebi işte budur.

Film ekibi, ayrıca Türk halklarının Kurultayı sırasında Macarların Bugacz köyüne de bir ziyaret düzenledi. Üç günlük zaman boyunca insanlar Türk dilinin tüm ağızlarında konuşurlar ve bu insanların gözünde değişik ülkelerin kültürlerinin ne kadar benzer olduğunu görmek mümkündür. Kurultay, bir o kadar büyük ve çoşkulu olan Tatarların sabantuyuna çok benzemektedir. Çoğu Türk dilinde, en yüksek neşe derecesini belirten “başı göğe ermek” ifadesi vardır.

Türk inançlarına göre, üç kutsal güç, yani gök, yeryüzü ve insanlar, aynı anda belirmiştir; sonuncunun kutsal doğası ise, insanların ayakları üzerinde yeryüzünde dururken kafalarıyla göğe erişebilmelerinde yatmaktadır. Macar Kurultayındaki en neşeli anlar, hemen hemen her Türk ülkesinden gelen temsilcilerin tümünün katıldığı eski Türk kardeşlik töreni idi. Bu görüntüler, birkaç filmde yer aldı.

Film ekibi bir yandan Hakas ve Tuva ulusları hakkında bilgi toplarken, diğer yandan da Türk dillerinde uzman olan bilginlerle konuştu. IEA RAN’ın Kuzey ve Sibirya bölümünün başı olan Dmitry Funk ile Tuva Cumhuriyeti Hükümetinin TIGI baş bilimsel çalışanı ve Rus Kültürbilim Enstitüsü ana bilimsel çalışanı olan Marina Mongush, toplanan malzemenin hazırlanmasına katıldılar.

Film dizisi üzerindeki çalışmalara yardımcı olanlar arasında şamanların yanı sıra profesörler, akademisyenler bulunmaktadır : “Ulus Khurtuyakh tas” Müzesi bilimsel çalışanı Leonid Gorbatov, “Altun SUS” ekolojik-etnik köyü yöneticisi Tatiana Kobezhnikova ve Tuvalı şamanların başkanı ünlü bilgin ve etnoğrafyacı Kenin-Lopsan Mongush Borakhovich.

Rus Coğrafya Derneği (RGO), İngilizceye Çeviren : Heda Jindrak

Türkçeye Çeviren : Gürol BIÇAKÇI ( Facebook, Kazım MİRŞAN Öbeği )

Children of the White Mother Wolf



Bir Yanıt

  1. […] Ak Ana Kurdun Çocukları […]

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: